Яагаад дандаа веган хоолны тухай пост оруулдаг вэ?

Фэйсбүүк найзууд маань анзаарсан бол миний ихэнх пост веган хоолтой холбоотой байгаа биз? Бидний амьдрал бол тэр чигээрээ сонголт. Хүн бүхэн өөртөө хайртай бас эрх чөлөөгөө эрхэмлэдэг, гэсэн хэдий ч сонголт хийсэн бүхэн маань тэр болгон өөрийгөө хайрлаж, өөртөө эрх чөлөө олгосон сонголт байдаггүй. Хоол хүнсэн дээр гэхэд л эрүүл мэндээ бодож сонголт хийхээсээ илүү дур хүсэл, шуналынхаа төлөө сонголт хийдэг. Мөн архи тамхи гээд л... аливаа зүйлээс хэт хамаарлтай болчихоороо тэр нь эрхээ эдлэж байгаа мэт боловч өөрийгөө тухайн зүйлийнхээ боол нь болгож байгаа хэрэг. Жишээлбэл мах идэхгүй л бол хоол идсэн болдоггүй, уур хүрдэг, амьдарч чадахгүй гэх мэт... эдгээр нь тухайн зүйлдээ донтсоны шинж. Маханд ч бас архи тамхинаас дутахгүй донтуулах бодис байдаг ба түүнд агуулагдах альбумин, гемоглобин, гамма глюболин зэрэг бодисууд нь хүний бие дэх мансууруулах бодисны хүртэхүйнүүдийг идэвхжүүлж өгдөг байна.

Монголчууд эрт цагаасаа бараг л цагаан хоолтон байсан гэхэд хилсдэхгүй. Зөвхөн өвлийн хатуу ширүүнийг давах гэж л маш бага хэмжээгээр хэрэглэдэг байсан төдийгүй хоногийн ганц л хоолтой байсан. Хүчирхэг ард түмэн байсан Монголчуудын гол нууц болох хооллох ухааныг нь өгүүлсэн нийтлэлийг доор хавсаргах болно.

Гэтэл энэ сайхан уламжлалаа бид нэгмөсөн алдсан. Тэгсэн мөртлөө Монгол хүн юм чинь мах идэхгүй бол өөр юу идэхэв, уламжлалаа л дагаж байна гэж ярьцгаадаг. 21-р зуунд амьдарч байгаа иргэний хувьд би өвлийн хатуу ширүүнийг давахын тулд зөвхөн мах биш өөр олон хүнсэнд илч дулаан агуулагддагыг олж мэдсэн учир махнаас бүрэн татгалзаж цэвэр ургамал хоолтон болсон. Мөн өөр олон шалтгаанууд ч бий. Миний таамгаар янз бүрийн шалтгаанаар цагаан, ногоон хоолтон болсон нийт 10,000 орчим хүн Монголд байдаг болов уу.

Монголчуудын дундаж наслалт болон өвчлөлүүдийн шалтгааныг харахад дийлэнх нь хоол боловсруулалтын болон зүрх судасны өвчин давамгайлсан байдаг. Энэ бүх мэдээлэл ил тод байхад уг нь хүн бүр л идэж уухаа зохицуулж, өөх махаа багасгах тал дээр анхаармаар л юм даа гэж их гайхдаг юм, Монгол хүн юм чинь махаа л иднэ гэхийнхээ оронд.

Би хувьдаа өөрийн сонголтоо хийгээд нэгэнтээ ургамал хоолтон болсон. Мэдээж энэ сонголтыг хийхэд хүн бүрт амаргүй гэдгийг маш сайн ойлгож байгаа. Харин байнга л веган хоолны талаар постлоод байдгийн учир нь махан хоолоо багасгах нь зүйтэй юм байна, жинхэнэ Монгол уламжлалаа дагаж өвөлдөө л багахан идэж бусад үедээ ногоо цагаагаа идэж байя, ядаж л 7 хоногтоо ганц өдөр гэдсээ цайлгая гэсэн санааг өгөх гэж л тэр шүү дээ. Түүнээс бусдыг веган бол, над шиг бол гэж хэзээ ч тулгаж байгаагүйгээс гадна мах иддэг хүмүүсийг муулж доромжилж байсан удаа нэг ч байхгүй. Надтай адил бусан веганчууд маань ч хэн нэгнийг ятгаж тулгаж эсвэл мах иддэгээс нь болж муухай ханддаггүй гэж бодож байна. Харин нэгийг бодуулах үүднээс логик зүй талаас нь тайлбарлах, мэдээлэл өгөх талын зүйл олон байдаг. Учир нь энэ бүхний ард гараад бид юуг өдий болтол ойлгоогүй ирж вэ гэдгийг аль хэдийн мэдчихсэн байдаг учраас энэ бүх мэдээллээр хангахыг зорьдог хүмүүс олон бий. Энэ бүх сэтгэл зүрхийг нь хүмүүс магадгүй буруугаар ойлгодог байх. Хүнд үзэл бодлоо тулгалаа, биднийг доромжиллоо зарим нь бүр шашин сурталчаад байгаа мэтээр ч хүлээж авна.

Фэйсбүүк дээрээ энэ төрлийн пост илүү ихийг оруулж байсан ч дээр дурьдсан дайралтуудыг маш цөөхөн ирдэг байсан. Харин твиттер дээрээ жиргэхэд маш их дайралтууд ирдэг. Махан хоолоо багасгая, веган хоол нь ийм ийм ач тустай, махан хоол нь ийм ийм хор хөнөөлтэй, бидэнд ийм ийм сонголт байдаг гэх зэргээр л жиргэж постлодог болохоос та нар веган бол, махчид бол муухай гэх мэт тулгалт доромжлол огт бичиж байгаагүй. Гэтэл өөдөөс басамжилна, доромжилно, хэрүүл нэхнэ гэх мэт зүйл их тохиолддог. Тэр болгоных нь хариуд нэг ч удаа доромжилсон зүйл бичиж байгаагүй, харин логикийн алдаатай, буруу ойлголтыг нь залруулж тайлбарлаж бичдэг. Энэ нь тэдний нүдээр бол би л үзэл бодлоо хүнд тулгаад, бусдыг доромжлоод, хэрүүл хийгээд байгаа юм шиг харагдаад харин өөрсдийнх нь хэрүүл нэхэж бичсэн, доромжилсон бүхэн нь хамгийн үнэн зөв юм шиг санагдаад байгаад нь маш их гайхдаг юм. Хэрэв твиттер хуудаснаас мах, махчин гэх зэргээр хайгаад үзвэл тэндээс ямар ч доромжлол гарч ирэхгүй. Харин цагаан хоолтон, веган хоолтон зэргээр хайлт хийгээд үзвэл есөн бусын доромжлол, басамжлал гарч ирнэ. Өөрөө хэнийг ч үзэн яддаггүй мөртлөө жиргээгээр дүүрэн үзэн ядагчид араасаа дагуулсан нүгэлтэй хүн би :(

Хүмүүсийн хамгийн сонирхолтой логик бол хүн хэрвээ мах идэхгүй бол хэтэрхий их амьтадтай болоод байгалийн тэнцвэр алдагдана гэж ихэнх нь ярьцгаадаг. Гэтэл үнэндээ хүмүүс махыг нь идэх гэж л тэр их амьтдыг зохиомлоор өсгөж үржүүлээд байгаа шүү дээ. Тахиа гэхэд л дэлхийн нийт хүн амын тооноос ч олон байдаг. Бид л зохиомлоор өсгөөд байхгүй бол тэд чинь байгалийнхаа шалгарлаар л амьдарна. Ийм энгийн логикийг яагаад ойлгохгүй байна вэ? Бас нэг инээдтэй зүйл, веганчууд амьтанд хайртай гэх мөртлөө яагаад тэдний иддэг хоолыг нь булааж идээд байна? Энэ юу гэсэн үг вэ, веган хоолтнууд хонь мал шиг 4 хөллөөд өвс зулгаагаад идэж байхыг харсан уу? Эсвэл ногоо цагаагаа өөрсдөө тарьчихаад тэднийгээ өөрсдөө идэхийн оронд мал амьтандаа идүүлэх ёстой байсан уу? Таримал ногоо ургамал идсэнээрээ амьтдын хоолыг булаасан болдог гэсэн энэ логикийг хэзээ ч ойлгодоггүй. Харин төлөөс нь салгаж сүүг нь уугаад амийг нь таслаж махыг нь иддэгээ тэд юман чинээ боддоггүй нь гайхмаар. За бас нэг сонин яриа байна, манай энэ ч хамаатны хүн, тэр ч найз веган болчлоо гэж гайхуулж яваад чадарцы шдээ хөөрхий гэж ярих хүн маш олон. Ясыг нь өндөлзүүлэн байж үнэнээснээ ярьснуу, санаанаасаа зохиож ярьснуу гэдгийг мэдэхгүй. Гэхдээ үнэн байж болохыг бас үгүйсгэхгүй. Аливаа зүйлд дүгнэлт хийхдээ олон талаас нь бодож үзэх хэрэгтэй.

Дэлхийн хүн амаас өдөрт хэдэн мянгаараа хорт хавдар зэрэг өвчлөлүүдээс болж цэл залуугаараа ч өөд болцгоож байна. Мөн дээр хэлсэнчлэн монголчууд хоолноосоо болж дундаж наслалт нь маш бага байна. Мах иддэг хэдэн мянган хүн нас барж байгаа нь хэвийн үзэгдэл хэрнээ веган хүн нас барахаар бөөн юм болж ёстой нэг мах идээгүйгээс л болдог гэнэ. Гэвч тэр хүн веган хоолтон болохоосоо өмнө тухайн өвчнөө олсон байсан уу гэдгийг огт бодож үздэггүй. Веган болоод харин ч хэдэн өдрөөр илүү амьдарсан юм билүү хэлж мэдэхгүй шүү дээ. Гэхдээ махнаас гарч байна гээд учраа олохгүй явснаас болоод асуудал үүсэх тохиолдол гардаг нь үнэн. Мах гурилнаас өөр юм мэдэхгүй Монголчуудын хувьд асуудалтай байдаг байх. Энэ бол тухайн хүний хариуцлагын асуудал болохоос цагаан хоолонд учир байгаа хэрэг биш юм. Насаараа мах идээгүй хожим өнөөгийн олон олон алдартан, эрдэмтэн, суутан байдгийг бүгд мэддэг болсон байх. Тиймээс махнаас гарахаар шийдсэн бол махыг орлуулж өөр юу юу идэхээ сайн мэдсэн байх хэрэгтэй. Эсвэл шийдээд л шууд нэг өдөр махнаас гарах биш аажим аажмаар биеэ дасга. Харин бусад хүмүүстээ зөвлөхөд махныхаа хэрэглээг багасга. Эрүүл мэндийнхээ төлөө хэрэгжүүлэх эсэх нь таны сонголт. Хэн ч танд тулгахгүй.

Хүмүүсийн хамгийн их буруугаар боддог нэг зүйлийг бас дурьдахгүй бол болохгүй нь. Газар тариалан шимт хөрсийг уурхайгаас илүү бусниулаад байна гэж бас их ярьцгаадаг шүү. Юуны төлөө шимт хөрс байгаа хэрэг вэ? Жинхэнэ байгалиас заяасан шим гэдэг чинь тэр бус уу? Тийм шимтэй сайхан хөрсөн дээр ногоогоо тариад идвэл шим тэжээлээр баян, эм болох зүйл чинь тэр биш үү? Харин байгалийг сүйтгэж байгаа хамгийн аюултай зүйл бол мал аж ахуй. Бэлчээрийн даац хэтэрсний улмаас цөлжилт үүсэх аюултай. Монголын хувьд энэ хамаагүй гэж ярьцгаадаг байсан ч тэр зүйл нь одоо харин ч бүр ноцтой нүүрлээд байгаа. Бас тариа ногоо тарихаас хэд дахин илүү усны нөөц шавхдаг. Харин тариа ногоо тарихад хөрсний үржил шим буцаад л сэргэдэг. Цаг уурын өөрчлөлтөнд нөлөөлөөд байгаа хамгийн том хүчин зүйл бол мал аж ахуйгаас ялгарч буй хүлэмжийн хий бөгөөд энэ нь машин техникийн хортой утаанаас хэд дахин илүү болохыг дэлхийн эрдэмтэд, НАСА агентлагийн зүгээс батласан.

Эрүүл мэндээ бодож, амьтны амийг хайрлах, байгаль дэлхийгээ хайрлах зэрэг шалтгаанаар ухамсартайгаар сонголтоо хийчихсэн мах идэхгүй ч эрүүл амьдарч чадаад байгаа хүмүүсийг шоолж доромжилж басамжилж хэдэн биенээ хөгжөөж суухынхаа оронд бидний өвөг дээдэс яаж хооллодог байсан билээ, бид хэрхэн уламжлалаа дагах вэ, эрүүл мэндээ бодож махаа учиртай хэрэглэе гэдэгтээ санаа тавьбал илүү дээрсэн. Интернэт хөгжсөн мэдээллийн эрин зуунд амьдарч байгаа гэх хэрнээ мэдээллээр маш дутуу байна. Энэ тал дээрээ ч бас анхаарвал илүү хэрэгтэй.

Бичээгүй дутуу орхисон өөр маш олон зүйл байгаа ч энэ удаа ингээд дуусгая даа. Бидэнд бодож үзээгүй маш олон зүйл бий.

Холбоотой нийтлэлүүд:

ТҮРҮҮ ҮЕИЙН МОНГОЛЧУУДЫН ШИНЖЛЭХ УХААНЧ МЭДЛЭГ http://lkhagvaa.mn/post/6

ТОРОЙН ХЭЛСЭН ҮГ http://gegeenanir.blogspot.com/2015/02/blog-post_6.html

МАТЕРИ БА УХАМСРЫН ХӨГЖЛИЙН ТЭНЦВЭР http://gegeenanir.blogspot.com/2015/05/blog-post.html 
МАХ ИДДЭГГҮЙ ЦАГААН ХООЛТОН АЛДАРТНУУД http://news.xopom.com/121913/

Бүхэл ертөнцийг салангид болгосон бидний төөрөгдөл

Бүхнийг үгээр илэрхийлнэ гэдэг бүтэшгүй юм. Асар олон хуудас зуу зуун өгүүлбэрийн эцэст нэг л ойлголтыг арай ядан харуулж ойлгуулах гэж оролдоно. Үнэхээр бүх зүйлс харьцангуйгаар утгачлагдсан ертөнцөд бид амьдарч байна. Цаашдын бидний ертөнц илүү чимээгүйгээр ойлголцдог болох болов уу. Хүмүүс бид боддог олон зүйлийн тухай. Гэвч туйлын үнэний тухай хэзээ ч бодож чаддаггүй. Үсрээд л өнгөцхөн төсөөлж чадна. Гэвч төсөөлөгдөж байгаа бүхэн ердөө л төсөөлөл. Хэн нэгэн нөгөөгөөс хамааралтай, гэвч хамааралтай бүхэн өөрийн эрх чөлөөтэй. Бид бүгд л өөрийн биеийг ашиглаад тус тусдаа амьдралаа босгож буй мэт харагдаж, бодож төсөөлдөг. Бас хэн нэгний боол болж өмчлөгдөн дарлагдах мэт төсөөлөн амьдрагсад ч байна. Тэгээд аль нь юм бэ? Үнэндээ аль нь ч биш. Энэ бүхэн ердөө л ингэж харагдаж мэдрэгдэж байгаа зүйлс. Тэгээд юу гэсэн үг вэ? Амьдрал хэмээх бидний төсөөлдөг энэ үгийн агуулгыг илэрхийлэгч тэр төсөөллийн мөн чанар нь өөрөө харьцангуй. Түүнд туйлийн чанар үгүй. Туйлийн чанар бол амьдралаас хэтийдсэн амьдрал. Бид хүн алж болохгүй гэдэг. Гэхдээ амьтдыг бол алж болоод байдаг. Яагаад? Хүн хэмээгч өөрөө амьтан шүүдээ. Арслан, чоно, үхэр, хонь гэж нэрлэхтэй адил хүн хэмээн нэрлэгдсэн энэ төрөлхтөн бусадтай ижил. Гэхдээ бас ялгаатай. Хүн зүгээр л эд нараас илүү дэндүү их ШУНАЛТАЙ. Ердөө л үүгээрээ, энэ л чанараараа эргэн тойрноо сөнөөж эзлэн түрэмгийлж, алж хядаж байна. Ганц л үл мэдэгдэх сэтгэл буюу шунал. Ганц хүний шунал ямар их хар бараан үйл түйтгэрийг тарьж сөнөөж болдгийг Дэлхийн 2-р дайны түүх бидэнд харуулдаг. Гитлерийн аугаа их шуналын мөрөөр сая сая хүн бас амьтад, дэлхийн газар шороо сүйтэж байсныг түүхэнд тэмдэглэсэн.

Нохойноос, үхэрнээс, сармагчнаас бидэнд сурах зүйл их. Хурга хооллож буй нохойг, нэгнээ өмөөрөн тэмцэх үхэр сүргийг, ухаан алдсан нэгнээ амь оруулахын төлөө зүтгэж буй сармагчинг бид харсан. Тэгээд тэдэнд яаж ухаан байхгүй, мэдрэхүй байхгүй гэж хэлж чадах вэ? Энэ бол дэндүү харанхуй хэрэг. Бид нэгнээ хайрласан, нэгэндээ тусалсан хэн нэгнийг, ямар нэгэн амьтныг аварсныхаа дараа асар ихээр аз жаргалаар бялхдаггүй гэж үү? Өөрийгөө сонс. Хэн нэгэнтэй маргалдсан, хэн нэгнийг гомдоосны дараа бидний зүрх ямар их өвддөгийг бид мэднэ. Дахиад өөрийгөө сонс. Бид амьдралыг ойлгоход бусдыг ойлгоход тийм ч их хүч чармайлт, ид шид хэрэггүй. Ердөө л өөрийн дотоод зүрх сэтгэлээ сонсоход хангалттай. Магадгүй танд энэ нийгэм олон жил чихэвч зүүлгэж, нүдийг тань боосон байх. Одоо энэ чихэвчээ, 3D шилээ авах цаг болсон. Өөрийн нүдээр хар эргэн тойрноо. Энд энэ биений эгэл нүдийг хэлээгүй байна. Зүрх сэтгэлийнхээ тунгалаг нүдээ нээгээч хэмээн хүсч байна.

Амьдрах агшин маш богино. Учир нь яг одоо гэж хэлэх тэр агшинд л таны амьдралын агшин өнгөрч байдаг. Ийм учраас амьдралын хугацааг хэмжих нэгж нь долиос ч бага байх.

Миний амьдралын жор бол жоргүй байх. 60 нас хүрсэн хашир туршлагатай өвөө гэгддэг ч одоог болтол тэр ч мөн бүрэн дүүрэн амьдарч чадаагүй, сураагүй байгааг бид харж болдог. Түүний туршлага ердөө л гал бол халуун, ус бол хүйтэн байдаг.

Амьдралд жор үгүй. Амьдрал өөрөө хайрлахуйн агшин юм. Хайр өөрөө бүх юм. Бүх юм гэдэгт та нар, танай хөршөөс эхлээд дэлхий ертөнц бүгд багтана. Амьдралыг туулж таньж мэдэх цорын ганц жамтай. Та нарын амьдралын зорилго, төрсөн зорилго бол ямар ч зорилгогүй байх. Зорилго, амжилт энэ бүхэн ердөө л үг лоозон. Иймэрхүү үлгэрт ухамсраа бүү сульдаа. Магадгүй та нар маань зорилгогүй тэгээд яаж амьдрах вэ? хэмээн гутарч гуньж болох юм. Хэрэггүй, эдгээр үгс та нарт өөр рүүгээ өнгийх өөрийн чинь дотоодод ганцаардан буй тэр гунигийг задлахад чиглэх болно. Хайрла, бас дахин хайрла бүгдийг, өөрийгөө. Тэгээд өөртөө зөвхөн хайрыг л үлдээ, аавынхаа өгсөн нэрийг ч бүү үлдээ, зөвхөн хайрлахийг л үлдээ.

Амьдрахад мөнгө хэрэгтэй үнэн. Амьдрахад хоол хэрэгтэй үнэн. Гэхдээ тэд ердөө л хэрэгцээ төдий. Гутал шиг л. Хичнээн гоё гутал байлаа гээд өвлийн гутлыг зун нь өмсөөд байж болохгүй шүүдээ. Ердөө л хэрэглэ. Дахин сана.  Чамайг бага байхад аав, ээжийн чинь авч өгч байсан тэр гутал хувцас, хоол хүнс ямар цаг хугацаатай ямар чанартай байсныг дахин сана. Тэгээд та нар ойлгоно. Тэд ердөө л дараагийн агшинд шилжих хэрэгцээ байсан. Чамд хэрэгтэй байгаа шиг эд бүгд бусдад ч мөн хэрэгтэй. Монголын нэгэн мундаг соён гэгээрүүлэгч “Үнэтэй цайтай бүхнээ бусдад өгч сур. Үүрд оршихгүйн учир тус болох үйлийг бүтээ” хэмээн шүлэглэсэн байдаг. Эхэлсэн бүхэн эхэлсэн тэр л агшнаасаа төгсөж дуусч байдаг. Учир нь энэ бол ийм л зүүдний ертөнц юм.

Тус болохын тулд бүү тусла. Зүгээр л туслаад өнгөр. Авахын тулд бүү шуна. Хэрэв өгвөл зүгээр л авч сур. Дахин авахын тулд бүү шуна.

Та нарт минь олон л асуулт байгаа байх. Хэрэв асуулт нь чиний дотроос бий болсон бол хариулт нь ч мөн чиний дотор байж байдаг. Харин яаж хариултаа нээх вэ? гэж үү. Өөр лүүгээ ор. Өөрийн дотоод гүнд орших дуу хоолойг сонс, мэдэр. Мэдэрнэ гэдэг үгээр илэрхийлэгдэхэд хэцүү тэр дуу хоолойг сонс. Тэр дэндүү чимээгүй бас их намуухан. Тиймээс түүнийг сонсохын тулд та нар илүү намуухан байх хэрэгтэй болно. Илүү намуухан.

Дэлхийг аврагч супер баатрууд аа! Хүн төрөлхтөн мянга мянган жил энэ л дэлхий дээр төрж, үхэж бас амьдарч ирсэн. Бид энэ он жилүүдэд чухам юуг хийж бүтээв. Бодъё. Бид атомын бөмбөг, аврага том пуужин, асар их хог, аугаа их хийрхэл амбицийг бүтээжээ. Та магадгүй үүнтэй санал нийлэхгүй байж болно. Хамаагүй. Хэн ч санал нийлэхгүй, үүнд анхаарахгүй байлаа гээд мод ургаж, ус ундраад, агаар цэвэршихгүй. Дэлхий дулаарсаар л байна. Магадгүй та аугаа их өөдрөг үзэлтэн байж болно. Зөв. Гэхдээ болно, бүтнэ биз гэсэн хий хоосон өөдрөг сэтгэгдлээс илүү болгоё бүтээе гэсэн бодит харааг дэлхий биднээс гуйж байна. Дэлхий гуйж ядахдаа газар хөдөлгөж, шуурга дэгдээж, хүн төрөлхтөн биднийг ухаараад өгөөч гэж нулимс дуслуулан аврал эрж байна. Дэлхийн нулимс барагдаж гол горхи ширгэж байна. Гэхдээ энэ миний сэтгэлийг хамгийн их зовоож байгаа зүйл биш юм. Хамгийн ихээр сэтгэл өвтгөж байгаа зүйл бол энэ их гамшиг үнэхээр нүүрлээд байхад харж сэхээрэхгүй, илүү ихийг ухаж, илүү ихийг тасдаж, илүү ихийг үрсээр байгаа хүмүүсийг хараад зүрх минь зовуурилж цээж хөндүүрлэж байна. Энэ ердөө л мэдрэмж. Гэтэл газраа ухуулж, амьтадаа хядуулж, моддоо тайруулсаар хатаж гандан буй дэлхий минь яаж байгаа бол?

Олон зуун жилийн туршид хүн төрөлхтөн өөрийгөө дэлхийн бүтээгч мэт аашилсаар ирсэн. Өнөөдөр ч тийм л байна. Энэ дэлхий дээр хүн төрөлхтөн л ийм хамгийн тэнэг системээр амьдарч, ёстой харь гаригийн амьтан мэт аашилж, суусан сандлынхаа хөлийг өөрөө хөрөөдөж байна. Найзууд минь нэг удаа тайван суугаад эргэн тойрноо бодитоор харцгаая. Дотоод зүрх сэтгэлийн мэдрэмжээрээ харая. Бид бас олон сайхан зүйлийг бүтээсэн. Дуу хөгжим, бүжиг наадам, уран зураг, үзэсгэлэнт баримал. Бид дандаа л сайн сайхан гэгээлэг зүйлд дуртай байсан. Үргэлж. Мод тайрч, хогоор дүүргэхийг бид хэзээ ч хүсч байгаагүй ээ. Гэхдээ л өнөөдөр ийм зүйл болчихсон байна. Одоо яах вэ? Үе үеийн аугаа гэгээнтэн мэргэд нэг л зүйл дэлхий ертөнцөд амар амгалан, энхтайван байдлыг авч ирнэ гэж. Тэр бол ХАЙР. Магадгүй энэ үгийг сонсохоор танд аль хэдийн мэддэг мэт, аль хэдийн энэ зүйл танд байгаа мэт мэдрэмж төрж болно. Тэгээд та энэ хийсвэр зүйл ертөнцийг аварна гэж үү? Гэж эргэлзэж ч болох юм. Хайр бол дотоод гоо сайхан. Дэлхийг гагцхүү дотоод гоо сайхан аварна гэдэг. Энэ үнэн. Энэ тухай хаанаас ч уншаад мэдэж болно. Харин өөрийн дотоод гоо сайхнаа нээх цаг болсон гэдгийг л та бүхэнд сануулахыг хүсэж байна.

Дэлхийг аврах супермэн, элфийн шидтэн энэ дэлхий дээр 8 тэрбум бий. Тэрний нэг нь та. Харин та яаж тэр ид шид, хүчийг эзэмших вэ? гэвэл зөвхөн өөрийн дотоод гоо сайхнаа нээ. Тэгээд бүх зүйл үнэхээр сайхан болно гэдэгт би эргэлзэхгүй байна. Бид өнөөдөр улс төр, хүүхдийн 20 мянган төгрөг, татварын тухай бодож маргаж байх зуур, бидний ирээдүйн баталгаа нимгэрсээр л байна. Тэгээд одоо тэр бизнесийг, улс төрчдийг устгах уу? Тэмцэх үү? Үгүй. Ердөө ч тийм биш.

Амьдрал бол урсгал гэдэг үг байдаг. Урсаад л өнгөрнө. Гэхдээ энэ урсгалаар та бидний ирээдүй үр хойч маань ч урсах болно гэдгийг саная. Хэрвээ хүн бүр нэг нэгнээ ялгаварлахаа больж, нэг нэгэнтэйгээ тэгш байдлаар хуваалцдаг бол ямар вэ? Дэлхий дээр оршин буй бүхэн тэгш эрхтэйгээр оршиж, жамын дагуу урсвал магадгүй тэр л диваажин байх. Та бодоод үздээ. Хичнээн харанхуй байсан ч гудамжаар ганцаараа алхахад айх шаардлагаггүй бол, хүүхэд тань хичнээн оройтсон ч санаа зовох шаардлагагүй бол ямар сайхан бэ. Энэ бүхэн боломжгүй гэж та бодож байна уу? Би тэгвэл боломжтой гэж санаж байна. Яаж? Ердөө л та өөрийн дотоод гоо сайхан болсон хайр энэрэл, нинжэн сэтгэлээ нээхэд л хангалттай. Нар шиг, мод шиг, дэлхий шиг, байгаль шиг тийм сайхан нээлттэй байвал. Мод хэзээ ч уул болох гэж тэмүүлдэггүй, чулуу хэзээ ч алт болох гэж зүтгэдэггүй шиг бид ч мөн байгаагаараа байж, буй бүхнийг адил хайрлан хүндэлдэг бол тэр диваажин байх.Энэ дэлхий дээр ганц хүн төрөлхтөн л ийм их төвөгтэй амьдарч байдаг. Хий хоосон хэтэрхий их үгийн сантай. Тэр үг бүр нь дэндүү олон утгатай. Эвгүй хэлбэл буруугаар ойлгож бусдын сэтгэлийг сэвтээх. Өнөөөдөр хүн төрөлхтний сэтгэл дэндүү эмзэг, хийрхэл нь тэнгэрт тулж хамар нь огторгуйд нисэх мэт аугаа их эгог бүтээгч. Найзууд минь дээ. Амьдрал дэндүү богино. Амьтад тийм ч их ярихгүй хэрнээ дэндүү их тайван жаргаж байгаа нь юуных юм бэ? Бид ийм их үг яриатай хэрнээ яагаад ийм өчүүхэн амьдралтай, аз жаргалгүй байдаг юм бэ? Та жаргах эрхтэй үнэн. Гэхдээ өөрийн жаргалыг бусдын зовлонгоор бүтээх шаардлагагүй тийм үү? Харин бусдын жаргалаар өөрийн жаргалыг бүтээвэл ямар вэ?

Таны дотоод гоо сайхан хязгааргүй их хийсвэр орон зайн дундах туйлын бодит үнэн юм шүү. Бүгдийг хайрлаарай.

Нийтлэлийг бичсэн С.Болдбаатар

Маргаашийн өнөөдөр

Саяхан би хорооллын "Номин" плазагийн ард явж байгаад хогийн пункерийн дэргэд ээжтэйгээ хөтлөлцөн яваа жаахан охиныг хараад цээж хоолойгоор нэг зүйл жирэлзээд л, хоолой зангираад л явчихлаа. Яг энэ агшинд надад маргаашийн өнөөдрийн тухай төсөөлөл харамсал зэрэгцэн орж ирсэн юм. Би болон бид маргаашийн ирээдүй болсон үр хойчдоо чухам юу үлдээгээд байна аа? Пепси, коланы хоосон сав, архины шилээр дүүрсэн пункер үү, химийн бодисоор дүүрсэн амттан, хүчлээр дүүрсэн ундаа юу, бохирдсон агаар, хордсон хөрс үү? Энэ асуулт миний зүрхийг зүсэх шиг л болсон. Хөөр баяртайгаар бидний өмнөөс инээх, бидэнд итгэж найдах бяцхан үрсийн маань итгэл дүүрэн харц хэзээ унтрах бол оо гэсэн айдас намайг бүрхэв. Энэ зөвхөн миний зовнил биш гэдгийг хараад та нөхдөдөө өөрийн өчүүхэн бодлыг түүвэрлэн хүргэхээр шийдлээ.

“Маргаашийн ирээдүй өнөөдрөөс илүү сайхан байна гэдэгт итгэдэг” хэмээн ноён ерөнхийлөгчийн хэлэхийг олон удаа сонссон. Гэхдээ өнөөдөр, маргаашийг зөвхөн “итгэж байна” гэсэн хоосон лоозонгоор яавч засаж залруулахгүй юм байна гэдгийг бодит байдлаас харлаа. Яах вэ, бидний итгэлийг жилээс жилд эвдэн буниулдаг улс төрчдийн тухай би яримааргүй байна. Бидэнд итгэж буй мянга мянган бяцхан үрсийн итгэл дүүрэн амьдралын тухай бодитой үйлдлийг хийх тэр цаг.  Эргэн тойронд маань болж буй бүхнийг  сайтар ажвал юмс дэндүү ихээр доройтож, түүнд нь бид өдрөөс өдөрт дасан зохицоод анзаарахаа ч больж угаасаа л ийм байдаг мэтээр л бодон амьдарцгааж байна. Бид хаана амьдардаг вэ? Бидэнд өөр амьдрах газар бий юу? Бидний үр хүүхэд хаана амьдрах вэ? Бид юугаар хооллож ямар орчинд амьдрах вэ? ЯАЖ?

Энэ олон асуултын хариултыг хэн өгөх вэ? ХЭН? Үнэндээ надад ч төгс хариулт алга. Гэхдээ боломж байгааг харж байна. Ямар? Хэрвээ бид яг одоо хийж буй сонголт бүртээ хариуцлагатай хандаж чадвал маргаашийн өнөөдөр хог багатай, хор багатай, харьцангуй эрүүл байх болно. Хэрвээ хүүхдийн тань ирээдүй таны өнөөдрийн сонголтоос хамаарч байгаа бол та яах вэ?

Энэ асуултыг хүн бүр өөрөөсөө асуу. Хамтдаа сонгуульд санаа зовж, солонгос киноны гарах цагийг хүлээгээд суух уу? Эсвэл яг одоо босоод хөргөгчөө нээгээд хогын саваа нэг хараач гэж хэлмээр байна. Дэлхий өдрөөс өдөрт дундарсаар байна. Бид хэрэглэсээр. Бид аз жаргалтай амьдрах эрхтэй. Гэвч бидэнд үр хүүхдийнхээ хоолыг булааж хог тарьж үлдээх эрх байхгүй гэж бодож байна. Өдөр бүхэн өнөөдөр байдаг үнэн. Гэхдээ таны өнөөдрийн сонгосон ундааны чинь сав маргаашийн өнөөдөрт хог болон үлдэнэ гэдгийг санаарай. Бид үр хүүхдэдээ хайртай гэдэг ч яаж хайрлаж байгаадаа анхаардаггүй, анзаардаггүй. Хэрвээ та эрх чөлөөтэй, аз жаргалтай амьдрахыг хүсч байгаа бол ирээдүйд ч бас аз жаргал хэрэгтэй гэдгийг сана. Хүүхдийнхээ хоолыг булааж иддэг эцэг эхчүүдээр дэлхий дүүрсэн тэр цагт магадгүй нөгөөдөр сүүлчийн өдөр байх биз. Гэхдээ ахиад л тэд итэж байна, бид ч итгэсээр ирсэн.

Оюун ухаант Хүн бид маргаашийн төлөө, өнөөдрийн төлөө яг одоо сонголтоо зөв хийж ирээдүйдээ уул, ус , ургамал, амьтан, эрүүл дэлхийг үлдээх боломжоо ашиглая. Нам хөөж, тушаал горилон амбиц хөөж явах зуур агаар нь бохирдож, ус нь ширгэж, модод шатсаар. Хүн та үүнийг хэзээ сэхээрэх вэ? Сэхээрчлээ. Тэгээд ЯАХ вэ? гэж үү. Хэрвээ та энэ бүхнийг харсан бол юу хийхээ мэднэ.... Бид хэдий болтол телевизийн рекламанд нүдээ боолгож чихээ таглуулах вэ таминь ээ. Одоо болно, рекламыг минь үзсэнд баярлалаа. Үр хүүхдээ ирээдүйгээ анхаар, эх дэлхийгээ анхаар. Өөрийгөө анхаар.

Хамаг эрчим хүчээ шавхаж дуусчихаад тоггүй болвол ухаалаг утаснууд гэрэлтүүлж хоолыг маань чанахгүй л болов уу.

Ашгийн компани байгуулчихаад компанийхаа алсын хараа, эрхэм зорилгыг тодорхойлдог хэрнээ яагаад байгаль дэлхий, хойч ирээдүйнхээ алсыг харж чадахгүй байна вэ? Авахын төлөө, хязгааргүй хэрэглээгээ хангахын төлөөх хүмүүний би үзэл, шуналаас болж л байгаль амьтад сүйдэн тарчилж байна гэхээр бид шунал гээч аймшигт мангаанаасаа бага ч болов ангижирч болохгүй гэж үү? Аз жаргал, эрх чөлөө гэдэг нь миний хувьд ихиийг эдэлж хэрэглэж, дураараа дургихын нэр биш, харин бүх зүйлд бодитоор хандаж ухамсартайгаар шийдвэр гарган, сонголтоо хийх гэж боддог. Эс бол бид зүгээр нэг сэтгэл хөдлөлийнхөө боол нь болоод түүндээ захирагдаж амьдарч байгаа хэрэг бус уу...?

Ямар мэргэжил эзэмшиж, ямар сургууль төгссөнөөр нь биш, харин ямар шийдвэр гаргаж, сонголт хийж байгаагаар нь тухайн хүний боловсролыг хэмжвэл илүү зүй зохистой мэт.

Нийтлэл бичсэн: С.Болдбаатар

ҮНЭНээс төөрөлдөгчид

Хэлбэрээс хэлбэрт шилжих мөчидхөн тойрогтоо эргэлдэн

Хэтийдсэн ҮНЭНий өмнүүр өөрсдийгөө хана хэрэмээр халхална

Хувьсал нь ердөө нэг хэлбэрээс нөгөө хэлбэрт шилжих хувирал төдий болж

Харалган сохрын өмнө ҮНЭН гэгч нь хэлбэрийн цаана халхлагдан хоцорно

             ҮНЭНийг таних эхлэл нь өөрийгөө таних

             Үзэмж, гоо сайхан нь ердөө л чиний хувцас

             Үгээгүй гуйлгачин хийгээд үлэмж баяны

             Үндэс язгуур нь угтаа яг ижил

Шороонд хучигдсан алмаз эрдэнийн чулууг танихгүй хаях уу?

Шорооноос цэвэрлэгдсэн гялалзах эрдэний чулууг нь хадгалах уу?

Асуудлын учир нь эрдэнийн чулууг хучсан шороонд байна уу

Аль эвсэл бидний харалган ухаанд байна уу?

Бодит амьдралын туршлага болоод сошиал ертөнцийн туршлагаас хүмүүсийн олон янзын үзэл суртлыг ажиглаж болно. Тэдгээрийн дотроос хамгийн эмзэглэмээр, харамсмаар зүйл нь бид хэзээ ч Үнэнийг эрэлхийлдэггүй, харин түүнийг хувцасласан хэлбэр загваруудыг л ээлж ээлжээр "брэнд" болгож моодонд оруулдаг үзэгдэл. Гэтэл ҮНЭН нь өөрөө "нүцгэн". Нүцгэн бүхнээс айж эмээж, нүүрээ буруулан жигшдэг нь өнөөгийн бидний нийгмийн гаж араншин. Учир нь бидний сурч мэдсэн бүхэн, үзэл бодол бүхэн, амьдралын хэв маяг бүхэн нь ҮНЭНий өмнө юу ч биш, хув хуурамч болчих учраас бид ҮНЭНээс айдаг, түүнийг хүлээн зөвшөөрөхийг хүсдэггүй. Харин өөрийнхөө үзэл бодлоор ҮНЭНийг хэлбэрчилж загварчлаад түүгээрээ аливаад цензур тавьж, түүгээрээ бусдыг шүүдэг. Хэрэв хэн нэгэн ямар ч хэлбэр загварчлалгүй нүцгэн ҮНЭНий тухай ярьж эхлэвэл түүнийг амьдрал дээр хэрэгждэггүй, ямар ч үндэслэлгүй зүйл ярилаа хэмээн үгүйсгэнэ.

Амьдрал дээр хэрэгждэг бүхэн хэлбэрчилж загварчлагдсан зүйлс, түүнийгээ бид бодит амьдрал гэдэг. Тэр бодит гэх амьдралын тухай голыг нь олсон үг хэлчихвэл тэр нь л чухам үнэн юм байх. Аа бас тэр үгс нь заавал хатуу ширүүн, хурц үгсээр илэрхийлэгдэх ёстой гэнэ. Хэрэв хэн нэгэн үргэлж эерэг зүйлс ярьж, үргэлж эелдэг найрсаг ааль гаргаж байвал тэр хүн хиймэл дүр эсгэгч, худлаа царайлагч байдаг гэнэ.

Хэдэн жилийн өмнөөс хүмүүс эерэг энерги, эерэг хандлагын тухай ярьж сонирхож эхлэцгээсэн. Тэгээд гэв гэнэт гэгээрч эерэг байхыг хичээдэг моод дэлгэрэв ээ... Ингэвэл сайн тэгвэл муу гээд л сайн гэсэн зүйлээ хүчлэн хүчлэн хэрэгжүүлнэ, муу гэсэн зүйлээ жигшин зэвүүцнэ. Гэтэл тэр жигшил зэвүүцэл нь үнэхээр эерэг хандлага мөн үү? Ингээд ариусал, гэгээрэл, эерэг энерги хандлага гэдэг зүйлийг бас л нэг чамин хувцсаар загварчилна. Гэтэл тэр гоё хувцасных нь цаана нөгөө л би үзэл, хар санаа, өөдгүй сэтгэл нь жуумалзаад сууж байдаг. Иймэрхүү байдлыг нь анзаарсан хүмүүс одоо тэр эерэг зүйл ярьсан ариухан гэгээхэн мэт аашилсан хүмүүсээс харшилдаг боллоо. Одоо харин хэн өөрийн хамгийн сөрөг нүүр царайгаа харуулж чадсан нь бусдын итгэлийг илүүхэн олдог болов. Хүний итгэлийг олж, илүү үнэн царайлахын тулд мань нөхөд ч хурц ширүүн бүдүүлэг үгс, суртахуунгүй зан авир, задгай назгай чалчаа үгсээ хамгийн сайнаараа илэрхийлэхийг хичээнэ. Энэ мэтчилэн хэлбэрээс хэлбэрийн хооронд эргэлдэж өнгө бүрийн загвар дизайнаар ҮНЭНийг байцаа болтол нь өлгийднө.

Байцаа шиг олон давхар өлгийг нэг нэгээр нь тайлах тусам нүцгэрч байгаа тэр ҮНЭНийг хамгийн сайн илэрхийлэх зүйл бол ХАЙР юм шиг. Хэнийг ч юуг ч ялгаварлаж алагчлахгүй бас ямар ч болзол нөхцөл тавьж хариуд нь юуг ч хүсэн хүлээхгүй тийм л ХАЙР  энэ хорвоогийн хамгийн ҮНЭН байх. Гэвч тэр ХАЙР нь мөн л амьдрал дээр хэрэгждэггүй. Тиймээс бидний хувьд бас л худал зүйл болж хувирна. Хэрэгжихгүй байгаа тэр хайранд асуудал байна уу аль эсвэл хэрэгжүүлэхгүй байгаа бас итгэхгүй байгаа бидэнд асуудал байна уу?

ХАЙР гэдгийг загварчлахдаа бас дотор нь хэд хэд ангилна. Эхийн хайр, амрагийн хайр, амьтан хайрлах хайр, ах дүүсийн хайр, найз нөхдийн хайр гэх мэт. Амрагийн хайр нь болохоор цаана нь хардалт гэж байдаг, найз нөхдийн хайр гэвэл эргээд хариу бариутай байдаг гээд л бас өөр өөр юм байх. За яахав мэдээж хэн гэдгээс нь шалтгаалж хайрын илэрхийлэл нь өөр байх нь мэдээж лдээ. Харин бүх хайр нь нэг зүйлээрээ яг ижил мөн чанартай гэдгийг бид тэр бүр ойлгодоггүй. ХАЙР гэдэг зүйлийн өөрийнх нь мөн чанар бол дээр хэлсэнчлэн хариу хүсэн хүлээдэггүй, болзол нөхцөлгүй байдал. Дээрх олон төрлийн хайрын хэлбэрүүдээс эхийн хайр л үүнтэй хамгийн ойр байдаг учраас бид эхийн хайрыг хамгийн агуу нь гэдэг. Эх хүн үр хүүхдээ ямар хүн байсан ч хамаагүй хайрлана, хайрлаж халамжилсныхаа хариуд юуг ч шаардаж хүсэхгүй. Тэгвэл бусад хайр ч ялгаагүй яг л ийм байх ёстой. Үгүй бол түүнийг хайр гэж хэлээд яах юм бэ? Хайртай залуу юм уу бүсгүйгээ хариуд нь хайрлахыг шаардаж, үгүй бол өс санаж эцэстээ үзэн ядахад ч хүрдэг тохиолдлууд олон байдаг. Үүнийг ямар хайр гэх вэ дээ.

Алтан нар бидэнд ав адилхан илч гэрлээ хүртээдэг болохоор амьд явахыг бусдадаа хайр түгээхийн нэр гэж бодном гэж агуу найрагчийн алдартай үг бий.

Шашны тухайд мөн л шашин гэдэг хувцас өмсгөл хэлбэрт нь төөрөлдчихөөд цаана нь нуугдах ҮНЭНийг нь олж харж чадахгүй л байна. Нэг шашин гэхэд л дотроо хэд хэдэн урсгал болоод салаалчихсан. Тэгэхээр энэ ердөө л хүн төрөлхтний үзэл бодлын зөрүүнээс бий болсон зүйл гэдэг нь тодорхой байна шүү дээ. Бүх л шашны цаана нь Бурхан гэдэг ойлголт байдаг. Харин тухайн шашны үндэслэгчид буюу гэгээрсэн хүмүүс Бурхантай холбогдсон учраас Бурханы сургааль номлолыг тухайн цаг үе, нөхцөл байдал, хүмүүсийнх ухамсрын түвшинд нь тохируулж өөр өөр хэлбэрээр айлдаж байсан байж таарна. Бурхан гэж нэг л байдаг юм бол, Үнэн гэж нэг л байдаг юм бол бүх л шашны мөн чанар нь нэг л гэсэн үг. Харин түүнийг нь ухаж ойлгож чадахгүй, мөн чанараар нь биш хэлбэрээр нь үнэлж дүгнэдэг нь хүн төрөлхтөн бидний мөхөс ухааных. Иддэг хоолныхоо цаана нуугдаж буй үнэнийг ч мэддэггүй шүү дээ бид. Ядмаг үзэл бодол, дур хүслээ хадгалж үлдэх нь Үнэнийг хүлээн зөвшөөрөхөөс илүү амархан байдаг биз.

Зэрлэг сарнай цэцэг хамгийн муухай бохир газар ургадаг. Лянхуа цэцэг балчиг намгаас дэлбээлдэг. ҮНЭНийг тэдгээр үзэсгэлэн төгөлдөр цэцэгстэй зүйрлэвэл бидний нүдэнд үзэшгүй муухай харагддаг бүхний цаана ҮНЭН нуугдаж байна. Нүдээ нээхтүн!

Хэнийг ч алагчлалгүй ав адилхан илч гэрлээ хүртээх алтан нар, хамгийн бохир газраас ч дэлбээлдэг үзэсгэлэнт цэцэгс гээд бидний хүрээлэн буй орчин, муу муухайгаас авахуулаад гоё сайхан бүхэн хүн төрөлхтний хамгийн сайн багш юм. Гудамжинд хэвтэж буй ноорхой халтар хувцастай гуйлгачин, архичин ч бидний багш гэсэн үг. Тиймээс бидэнд үнэндээ жигшиж зэвүүцээд байх юу ч байхгүй. Өөрийг чинь үзэн яддаг, чамайг доромжилж бусдад муу хэлж бас хор хүргэдэг хүмүүс ч гэсэн чиний багш. Учир нь тэд чиний хайр энэрлийн сэтгэлийг хурцлаж байгаа юм. Үзэн ядсаных нь хариуд үзэн ядах биш харин хайрлан энэрэх тийм л бодь сэтгэлийг тань хөгжүүлэхэд туслаж байгаа юм. Сайн бодоод үзвэл үүнээс хохирч байгаа хүн нь чи биш тэр хүн шүү дээ. Учир нь бусдыг үзэн ядаж муулж доромжилж байгаа хүн нь өөрөө л сэтгэл санааны сөрөг уур амьсгалыг өөртөө бүрдүүлж, өөрөө өөрийгөө л хорлож байгаа хэрэг. Мөн хийж байгаа үйлдэл, сөрөг бодол санааныхаа хариуг тэр өөрөө хожим нь хүртэх болно. Тиймээс тэр хүнийг өрөвдөж хайрлан энэрэхээс өөр яах билээ дээ.

Хүн бүр өөрчлөгдөхийн хэрээр дэлхий ертөнц ч өөрчлөгдөж байна. Дэлхий ертөнц сайн сайхан болно гэдэгт итгдэг л бол хүн төрөлхтний өөрчлөлтөнд итгэх хэрэгтэй. Хүн өөрчлөгдөх болно, ухаарах болно, гэмших болно. Тиймээс өөрт чинь муу зүйл хийж байгаа хүнийг яг одооноос л уучил.

Хүсэл шунал өдөөж үргэлж хуурч төөрөлдүүлдэг тархиа биш зүрх сэтгэлээ сонс, дага! Худал хуурмагаар дүүрэн энэ хорвоо дээр өөрөө өөрсдөө ҮНЭНий биелэл нь байцгаая!

Үзэгдэл төдийд үл хууртан Үнэнийг эрэлхийлж амьдарцгаая

Амьдралын хатуу үнэн гэж боддог бүхэн, бодитой гэж боддог бүхэн, үнэн бус атлаа амьдрал дээр хэргэжээд байгаа бүхэн жинхэнэ бөгөөд туйлын үнэн байх албагүй. Амьдралд тогтсон эдгээр хэлбэр болоод үзэгдэл болгон, бидний үзэл суртал болгон цор үнэнийг илтгэхгүй. Хязгааргүй орчлон, өргөн уудам хорвоогийн юуг нь ч бид таньж мэдээгүй байна. Тэр өргөн уудам мэдлэг, билиг оюунаас хүртсэн өчүүхээн хэсгийн хүрээнд хөвөрч буй амьдралын хэлбэр, үзэгдлийг үнэн бодитой гэж дүгнэвэл бидний тэмүүлээд хүрэх хязгаар нь тийм өчүүхэн юм гэж үү? Жишээ нь, ямар ч болзол нөхцөлгүй хайр гэж байдаг ч тэр нь амьдрал дээр хэргэждэггүй бол огт байдаггүй гэсэн үг болох уу? Зугаатай санагдах хэдий ч хов ярьж хүн муулах, архидах гэх мэт нь зугаа цэнгэлийн дээд хэлбэр үү? Үг яриа үйл хөдлөлөөр илрэх хүний дотоод сэтгэлийг зөвхөн хэлбэр төдий өнгөц дүгнэж шүүмжлэх нь бодит үнэнийг хэр онох вэ? Тэгэхээр бидний бодит гээд байгаа бүхэн үнэндээ ямар ч бодигүй хуурамч. Зүгээр л бидний оюун санааны хязгаарлагдмал түвшинд төөрөлдсөн үзэгдэл. Энэ өчүүхэн хүрээнд эргэлдэх биш, алс хязгаар нь үл тодрох тэр билгүүн ухаан гэгээрлийн охь шимийг бага багаар ч болов хүртэж хүнийхээ хувьд ч ухамсар төгөлдөр нэгэн бүрэлдэхүүн болвол бидний одоогийн бодитой гэж боддог бүхэн, үйлдэл бүхэн маань ямар өчүүхэн дорой байсныг ойлгоно. Мах идэх болохоороо дээд уураг гэж ярих дуртай хэрнээ, дээд ухамсрын түвшнийг яагаад эрэлхийлэхгүй байна вэ? Хүн гутааж доромжилдог, хов ярьдаг, хөгийн маазрал гэх мэт энэ сэтгэхүйнээсээ гарч ухамсрын илүү дээд түвшнийг эрхэмлэвэл амьдрал илүү сайхан болох юм шиг санагдахгүй байна уу? Аливааг бодитойгоор харах билгийн нүдээ хурцлая! Бидний өмнө ухамсрын илүү өндөр түвшин битгий хэл төгс гэгээрэл ч үүд хаалга нь нээлттэй, цаглашгүй гэрлээр биднийг тосон угтаж байдаг гэдгийг түүнд хүрсэн олон гэгээнтнүүд хэлж сургасаар ирсэн юм шүү дээ.